Bir sabah siteyi açtınız ve her şey gitmiş: ana sayfa boş, formlar çalışmıyor, ürünler yok. Güncelleme sırasında bir şey bozulmuş, hosting’de arıza çıkmış ya da siteniz saldırıya uğramış olabilir. Böyle bir günde asıl soru şu: elinizde web sitesi yedeği var mı? Bu rehberde yedeğin ne olduğunu, nasıl alınacağını ve nerede saklanacağını işletme sahibinin diliyle anlatıyoruz.
Web sitesi yedeği tam olarak nedir?
Yedek, sitenizin belirli bir andaki tam kopyasıdır. Kopya iyi alınmışsa, siteniz bozulduğunda onu yedeğin alındığı güne geri döndürebilirsiniz. Bunu bir belgenin eski sürümüne dönmeye benzetebilirsiniz: yanlışlıkla bir şey sildiğinizde “geri al” demek gibi, ama bütün site için.
Bir siteyi geri getirmek için genellikle iki parçaya ihtiyaç var:
- Dosyalar: Sayfalar, tasarım, görseller, yüklenen belgeler.
- Veritabanı: WordPress gibi sistemlerde yazılar, ürünler, sipariş ve form kayıtları burada durur.
WordPress’in resmi yedekleme rehberi bu ayrımı net koyuyor: veritabanı ayrı bir sistemde tutulduğu için dosyaları kopyalamak veritabanını yedeklemiş olmaz. İkisini birlikte almak gerekir.
Web sitesi yedeği neden bu kadar önemli?
Yedeği önemsemeyen işletmeler genellikle bir kez zorluk yaşadıktan sonra önemser. Siteler birkaç yaygın nedenle bozulur:
- Güncelleme hatası: Bir eklenti ya da tema güncellemesi siteyi çökertebilir.
- Saldırı: Zararlı yazılım bulaşabilir, yetkisiz biri içeriği değiştirebilir.
- İnsan hatası: Yanlış sayfanın silinmesi, yanlış dosyanın üzerine yazılması.
- Sunucu sorunu: Hosting tarafında arıza ya da disk hatası.
- Süresi dolan hizmet: Unutulan bir hosting ya da alan adı yenilemesi.
Yedek yoksa bunların her biri “baştan yaptırmak” demek olabilir. Yedek varsa bazen birkaç saatlik bir geri yükleme. Fark, hem para hem müşteri kaybı olarak karşınıza çıkar: site kapalıyken sizi arayan müşteri rakibe gider.
Güvenlik tarafını PHP güvenlik açığı yazımızda da anlatmıştık. Güncellemeler önemli, ama güncelleme yapmak yedeği gereksiz kılmaz, tam tersine güncellemeden önce yedek almak en iyi alışkanlıktır.
Web sitesi yedeği alma yolları
Yedek almanın birkaç yolu var; hangisini seçeceğiniz web sitesi yedeği ihtiyacınıza göre değişir. İşletmeniz için doğru olan, sitenizin yapısına ve bütçenize bağlı.
Web sitesi yedeği için hosting paneli
Çoğu hosting firması panelinde yedekleme aracı sunar. Bazıları otomatik günlük ya da haftalık kopya alır, bazıları sizin tetiklemenizi bekler. Panelde “Yedekleme” ya da “Backups” bölümüne bakın. Menü adları firmaya göre değişir.
Dikkat edilecek noktalar: yedek kaç gün saklanıyor, siz indirebiliyor musunuz, geri yükleme nasıl yapılıyor?
2. Eklenti ya da araçla otomatik yedek
WordPress gibi sistemlerde yedekleme eklentileri zamanlanmış kopya alıp bulut depolamaya gönderebilir. WordPress rehberi de otomatik yedeklerin çalıştığından emin olmak için ara sıra elle yedek almayı öneriyor.
3. Elle yedek
Dosyaları FTP ile bilgisayarınıza indirip veritabanını dışa aktarmak mümkün. Bu yöntem ucuz ama zahmetli ve unutulması kolay. Küçük, nadiren değişen siteler için kabul edilebilir.
4. Bakım hizmetiyle düzenli yedek
Yedek alma, saklama ve geri yükleme provasını size bırakmak istemiyorsanız, bunu bakım hizmetine devredebilirsiniz. Bakım ve destek hizmetimizde düzenli yedekleme ve sorun anında geri dönüş planı birlikte ele alınır.
Ne sıklıkla yedek almalısınız?
Kural basit: kaybetmeyi göze alabileceğiniz süre kadar. Yedeğiniz bir hafta önceyse, o haftaki değişiklikleri kaybedebilirsiniz.
- Az değişen kurumsal site: haftada bir genellikle yeterli. WordPress rehberi de az içerikli siteler için yaklaşık haftalık yedeği, hareketli siteler için günlüğü öneriyor.
- Blog ya da sık güncellenen site: günlük.
- E-ticaret: sipariş geldikçe veri değiştiği için günlük, yoğun dönemlerde daha sık.
- Her büyük değişiklikten önce: güncelleme, tasarım değişikliği, taşıma.
Kampanya dönemlerinde bu daha da önemli. Black Friday gibi yoğun günlerden önce bir tam yedek almak ve geri yükleme yolunu bilmek iyi bir hazırlıktır. Black Friday hazırlık rehberimiz bu dönemin diğer kontrol noktalarını anlatıyor.
Web sitesi yedeği nerede saklanmalı?
Yedeği sitenizle aynı yerde saklamak, evin anahtarını kapının önündeki paspasın altına koymaya benzer. Site ya da sunucu gidince yedek de gidebilir. Pratik bir kural var: farklı yerlerde birden fazla kopya.
- Hosting sunucusunda bir kopya
- Bulut depolamada (Google Drive, Dropbox gibi) ikinci kopya
- Kendi bilgisayarınızda ya da harici diskte üçüncü kopya
WordPress rehberi de en az üç ila beş güncel yedeğin tutulmasını ve kopyaların farklı ortamlara dağıtılmasını öneriyor. Yedekleriniz müşteri bilgisi içeriyorsa, erişimi sınırlı tutun ve KVKK ve yapay zeka yazımızdaki veri güvenliği ilkelerini hatırlayın.
Yedeğin işe yaradığını nasıl anlarsınız?
Çoğu işletmenin gözden kaçırdığı adım bu: yedeğin geri yüklenebildiğini test etmek. Yedek dosyası var diye geri dönülebileceği garanti değil. Dosya bozuk olabilir, veritabanı eksik olabilir, ya da hangi sırayla yükleneceği bilinmiyor olabilir.
Basit bir kontrol planı:
- Yedekleme tarihlerini ayda bir kontrol edin, son yedek yeni mi?
- Yedek dosyalarının boyutu mantıklı mı? Aniden küçülmüşse bir şeyler eksik olabilir.
- Üç ayda bir yedeği ayrı bir test ortamına yükleyip sitenin açıldığını doğrulayın.
- Geri yükleme adımlarını bir kâğıda yazın ve sorumlu kişiyi belirleyin.
Geri yüklemede sıra da önemli. WordPress rehberine göre önce dosyalar yüklenir, sonra veritabanı içe aktarılır. Taşıma sırasında veritabanı bilgileri değiştiyse ayar dosyası da güncellenir.
Web sitesi yedeği alırken sık yapılan hatalar
Yedek planı kuran işletmelerin bile düştüğü bazı tuzaklar var. Bunları bilmek, kendi planınızı kontrol etmenizi kolaylaştırır.
Yalnızca dosyaları yedeklemek. Siteniz bir veritabanı kullanıyorsa, dosya kopyası tek başına siteyi geri getirmez. Güvenilir bir web sitesi yedeği hem dosyaları hem veritabanını içerir.
Yedeği sunucuda bırakmak. Sunucu bozulduğunda ya da hesabınız askıya alındığında, aynı yerdeki yedek de erişilemez olur.
Eski yedeklerin üzerine yazmak. Bir sorunu üç gün sonra fark ederseniz, dünün yedeği de bozuk olabilir. Bu yüzden birkaç eski sürümü saklamak gerekir.
Şifreleri kimsenin bilmemesi. Yedek var ama hosting paneline giriş yapacak kişi yoksa, yedek işe yaramaz. Erişim bilgilerinin sizde olduğundan emin olun.
Yedeği hiç denememek. Yukarıda anlattığımız gibi, geri yüklenmemiş bir yedek yalnızca bir umuttur.
Web sitesi yedeği ve bakım birlikte düşünülmeli
Yedek tek başına yeterli değil. Güncellemeler, güvenlik taramaları ve kesinti takibi de aynı bakım düzeninin parçası. Düzenli bakım yapılan sitede sorun çıkma ihtimali azalır, çıkarsa da yedekten dönmek kolaylaşır. Bu yüzden web sitesi yedeği çoğu zaman bir bakım planının içinde ele alınır. WordPress güvenlik güncellemesi yazımızda güncellemenin neden ertelenmemesi gerektiğini anlatmıştık.
Bir işletme sahibi olarak bunların hepsini kendiniz yapmak zorunda değilsiniz. Önemli olan, planın var olması ve bir kişinin bu işten sorumlu olması. Düzenli bir web sitesi yedeği planı kurulduktan sonra, işinize odaklanmaya devam edebilirsiniz.
Yedek planınız için hızlı kontrol listesi
- Dosyalar ve veritabanı birlikte yedekleniyor mu?
- Yedek sıklığı sitenizin değişim hızına uygun mu?
- En az bir kopya hosting dışında mı?
- Son üç ayda geri yükleme denendi mi?
- Alan adı, hosting ve yönetim paneli şifrelerine siz ulaşabiliyor musunuz?
- Yedekten sorumlu kişi belli mi?
Bu listedeki cevapların çoğu “hayır” ise, bir sorun çıkmadan önce planı kurmanın tam zamanı. Güvenlik tarafında SSL sertifikası rehberimiz de siteniz için tamamlayıcı bir okuma.
Yedek bir sigorta, ama ucuz bir sigorta
Web sitesi yedeği, işletmenizin dijital vitrinini korumanın en ucuz yolu. Düzenli alınır, farklı yerlerde saklanır ve zaman zaman denenirse, en kötü gün bile bir saat içinde atlatılabilecek bir sorun olur.
Yedek planınızdan emin değilseniz ya da siteniz bir ajansın elinden size devredildiyse, mevcut durumu birlikte gözden geçirebiliriz. Gerekirse kurumsal web sitesi hizmetimizle sitenizi yedekleme planıyla birlikte, baştan sağlam kuruyoruz. Bize yazın, sitenizi tanıyalım ve ne eksik olduğunu birlikte netleştirelim.
